نویسنده: صابر

از آنجا كه بحثهاى گذشته سخن از آزمايش عمومى انسانها بود از اينجا به بعد بخشهائى از آزمايشهاى سخت انبياء و اقوام پيشين را منعكس مى كند كه چگونه تحت فشار و آزار دشمنان قرار گرفتند، و چگونه صبر كردند و سرانجام پيروزى نصيبشان شد، تا هم دلدارى باشد براى ياران پيامبر اسلام (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) كه در آن روز سخت در فشار دشمنان نيرومند در مكه بودند، و هم تهديدى باشد براى دشمنان كه مراقب پايان دردناك عمرشان باشد.

اغلب تفاسیرى که از سوره‏هاى قرآن به دست داده مى‏شود، حاصل نگرشى انتزاعى و کلى‏گرایانه و بریده از بستر تاریخى نزول آنها و با تلقى ماورائى و آسمانى نسبت به زبان قرآن است؛ حال آن که این نحوه از نگرش و تلقى آدمى را از فهم صائب و صحیح مراد الهى باز مى‏دارد.

در این نوشتار بر آن هستیم که نادرستى چنین تلقى و نگرشى را در خصوص زبان قرآن و تفسیر آن با عرضه‏ىِ تفسیرى تاریخى و عرفى از سوره‏ىِ علق آشکار سازیم.

تفسیر تاریخى و عرفى سوره‏ىِ علق بر دو پیش‏فرض اساسى مبتنى است:

بسيارى از مفسران معتقدند كه اين سوره در مكه نازل شده ، بنابر اين سخنى كه در باره تفاخر در آن آمده قاعدة مربوط به قبائل قريش است كه با امور موهومى بر يكديگر فخر و مباهات مى‏كردند.

ولى بعضى – مانند مرحوم طبرسى در مجمع البيان – معتقدند در مدينه نازل شده ، و آنچه از تفاخر در آن آمده ناظر به يهود يا دو طائفه از انصار است ولى مكى بودن سوره با توجه به شباهت زيادى كه با سوره‏هاى مكى دارد صحيحتر به نظر مى‏رسد .

بسم الله الرحمن الرحیم

القارعة(1) ماالقارعة(2) و ما ادرائك ماالقارعة(3) یوم یكون الناس كالفراش المبثوث(4) و تكون الجبال كالعهن المنفوش(5 ) فاما من ثقلت موازینه(6) فهو فی عیشة راضیة(7) و اما من خفت موازینه(8) فامه هاویة(9) و ما ادرائك ماهیه(10) نار حامیة(11)

محتوای سوره قارعه

« الصَّآفَّاتِ » : جمع صَآفَّة ، دسته و گروهي كه به صف ايستاده‌اند . واژه ( صافّات ) از نظر معني ، جمع الجمع است . مراد فرشتگان است كه براي اجرا اوامر و بندگي خدا صف كشيده‌اند ( نگا : صافّات‌ / 165 و 166 ) . چه بسا مراد صفوف رزمندگان اسلام ، و يا صفوف نماز جماعت ، و يا اين كه صفهاي داعيان و عالمان ، در برابر كافران و منافقان و بزهكاران باشد .‏

دنیای مادی با تمام زیورها و جلوه هایش هم می تواند پلی به سمت آخرت باشد و هم مانعی در رسیدن به آخرت. آنچه که تعیین کننده وسیله یا مقصد بودن دنیاست، نگاه انسان به جهان است و منشاء این نگاه که می تواند از دین و عقل باشد یا از هوی و هوس. در یک نگاه عقلانی به این دنیای متکثر مادی انسان متوجه عالم رحم و بعد از آن عالم مادی می شود.

فطرت: اين واژه به معناي نوعي آفرينش و سرشت خاص است، آفرينشي كه در آن مفهوم ابداع و بي‌سابقگي نهفته است[1] البته بايد توجه داشت كه كلمة ابداع و كلمات هم خانوادة آن، معناي فطرت را نمي‌رساند، زيرا در واژة فطرت و كلمات هم خانواده علاوة بر ابداعي و اختراعي بودن، به وجود آوردن از عالم نيستي نيز نهفته است و به تعبير علامه طباطبايي (ره) در فطرت توجه به طرد نيستي و ايجاد شيء از اساس است يعني فاطر از اشياء موجود و مواد مختلف يك صورت جديد نمي‌آفريند،

مطالبي بوددرباره ماه مبارک که خالي از لطف نيست. اين مطالب توسط يکي از شاگردان علامه حسن زاده آملي که استاد بنده هستند نقل شده اند . ماه مبارک رمضان بابقيه ماه ها تفاوت چشمگيري دارد و ان اينکه در بقيه ماهها مثل محرم، شعبان، رجب وغيره براي بهره هاي عالي بردن نياز به يکسري قابليتهايي دارد که آنهارا بايد کسب کرد وبا دست پر وارد شوي تا بتواني بهره اتم واکمل ببري. اما ماه مبارک اين چنين نيست؛

نخست اینکه این دو از نظر مفهوم تفاوتی آن چنانی ندارند زیرا واژه نبی یا به معنای «فرد دارای خبر مهم» است و یا به معنای فرد دارای مقام بلند، و واژه رسول هم یا به معنای فرد دارای پیام است یا به معنای واسطه در انجام کار پس ازجهت مفهوم هیچ کدام اعم یا اخص از دیگری نیستند.ثانیا از اختلاف موارد استعمال لفظ نبی و رسول در قرآن خصوصا با توجه به روایات شریفه راجع به