عقد اسلامی مضاربه

مضاربه در لغت يعني تجارت با سرمايه ديگری و در اصطلاح عقدي است كه به موجب آن فردى (مالك) مالى را در اختيار فردى ديگر (عامل) مي‌گذارد تا با آن مال تجارت كند و سود حاصله ميان آن دو به نسبت معينى تقسيم گردد.

اركان عقد مضاربه 

الف ـ ايجاب و قبول‏

عبارت از لفظى است كه طرفين به وسيله آن رضايت خود را از عقد مضاربه با شرايطش اعلام مى‏دارند. لازم نيست اين الفاظ به عربى باشد بلكه به هر زبانى كه منظور طرفين از عقد را برساند كفايت مى‏كند.

ب ـ طرفين عقد

صاحب سرمايه را مالك و تاجر را عامل يا مضارب مى‏گويند. مالك و عامل بايد شرايط عمومی صحت معاملات اعم از بلوغ‏، عقل و اختيار را دارا باشند همچنين مالك نبايد به خاطر ورشكستگى محجور باشد و عامل نيز بايد قدرت تجارت با سرمايه موجود را داشته باشد.

ج ـ سرمايه

سرمايه مالى است كه مالك براى كار، به عامل مى‏دهد تا با آن به تجارت بپردازد بايد شرايط زير را داشته باشد:
۱. عين باشد: بنابراين مضاربه با منفعت و يا دَين، صحيح نیست.

۲. نقد باشد. بنابراين مضاربه با جنس و كالا صحيح نيست.

۳. معلوم باشد: مقدار سرمايه هم از لحاظ كمّى و هم از لحاظ كيفى بايد معلوم و معين باشد.

د ـ كار (عمل)

نوع كارى كه بايد عامل با سرمايه انجام دهد تجارت است و اگر عامل از راههاى ديگرى مثل توليد يا زراعت و غيره‏، از سرمايه سود بدست آورد عنوان مضاربه به آن صدق نمى‏كند. اگر در مضاربه‏، عامل مكلّف به تجارت خاصّى نشده باشد مضاربه را مطلق یا عام و اگر مكلّف به تجارت خاصّى شده باشد مضاربه را مقيّد یا خاص مى‏گويند.

هـ ـ سود

فایده‌ای که از عملیات تجارت حاصل می‌شود را سود می‌گویند، این سود شرایطی دارد:

۱. سود مضاربه متعلق به عامل و مالك مى‏باشد و اختصاص مقدارى از سود به فرد ثالثى كه نقشى در عمليات مضاربه ندارد صحیح نیست.

۲. سهم هر كدام از مالك و عامل از سود حاصله بايد در ابتداى عقد مشخص شود. اين مقدار بايد براى هر كدام به صورت كسرى از كل سود باشد.

۳. زمان تقسيم سود بعد از پايان مضاربه است، اگر مضاربه به هر دليلى فسخ شود. كالاهاى موجود فروخته شده و نقد مى‏شود. سپس اصل سرمايه اوّليه از آن كم مى‏شود كه در اين خصوص زيانها يا تلفهاى وارد به سرمايه نيز از سود حاصله جبران مى‏شود. سود باقى مانده به نسبت سهم هر يك از عامل و مالك تقسيم مى‏شود.

ماهيت عقد مضاربه

مضاربه عقدى جايز است پس هر یک از عامل و مالك در هر مرحله از عقد (چه قبل از شروع به كار و چه در اثناء كار) مى‏توانند عقد را فسخ كند. در اين خصوص نكات زير قابل ذكر است‏:

۱. اگر ضمن عقد مضاربه شرط لزوم کنند شرط باطل امّا مضاربه صحيح است.

۲. اگر براى عقد مضاربه مدت تعیین کنند باعث لزوم عقد مضاربه نمى‏شود فقط عامل بعد از مدّت مذكور نمى‏تواند بدون اذن جديد مالك در مال تصرف كند.

۳. اگر در ضمن يك عقد خارج لازم‏، شرط لزوم مضاربه را كرده باشند اين شرط صحيح بوده و تا پايان مدتى كه معين مى‏كنند طرفين نبايد مضاربه را فسخ كنند.

احكام اساسى عقد مضاربه

۱. كارى را كه عامل به عهده مى‏گيرد بايد در حدّ توانايى او باشد. در غير اينصورت مضاربه باطل مى‏باشد.

۲. عامل نمى‏تواند در برابر كارى كه انجام مى‏دهد غير از سهم خود از سود، اجرتى مطالبه كند. امّا اگر نوع كار به نحوى است كه عرفاً از يك يا چند كارگر استفاده مى‏شود عامل مى‏تواند اجرت كارگر را جزء هزينه‏هاى كار به حساب آورد و مطالبه كند، ولى اگر اعمالى را كه طبق عرف بايستى به اجير رجوع كند خود شخصاً انجام دهد مستحقق اجرت نخواهد بود.

۳. اگر مضاربه عام باشد و نوع تجارت به اختيار عامل گذاشته شود عامل مى‏تواند هر قسم تجارتى را كه صلاح مى‏داند انجام دهد ولى در رابطه با شيوه تجارت بايد عرف متعارف را رعايت كند. امّا اگر مضاربه خاص باشد (نوع تجارت و زمان و مكان يا يكى از اينها مشخص شده باشد) عامل بايد به آنچه شرط شده عمل نمايد و چنانچه از امور معين شده تخلف كرد و ضررى به سرمايه وارد شد ضامن است، در فرض مذكور اگر سودى حاصل شد طبق روال عقد، بين مالك و عامل تقسيم مى‏شود.

۴. اگر كسى مال دیگری را به مضاربه بگذارد مضاربه فضولى بوده و صحّت آن منوط به اجازه مالك اصلى مى‏باشد.

۵. عامل امين است و اگر تلف يا عيبى بر مالي كه در اختيار دارد عارض شود ضامن نيست مگر اینکه تعدّی یا تفریط کرده باشد. همينطور عامل ضامن زيان وارده بر مال در اثر تجارت نمى‏باشد و همه اينها بر عهده مالك است. اگر مالك شرط كند كه تمام يا قسمتى از زيان معامله بر عهده عامل باشد شرط باطل است امّا مضاربه صحيح مى‏باشد. اگر اين شرط در ضمن عقد خارج لازم عنوان شده باشد لازم‏الوفاست.

۶. عامل حق ندارد چيزى از سرمايه را مصرف مخارج خود كند هر چند كم باشد. امّا اگر با اجازه مالك براى تجارت سفر كرد مى‏تواند مخارج سفر را به مقدار متعارف از سرمايه مصرف كند.

۷. عامل بايد پس از تحويل سرمايه از مالك‏، اقدام به تجارت كند و اگر مدتى تجارت را به تأخير انداخت و سرمايه تلف شد ضامن سرمايه مى‏باشد و مالك مى‏تواند اصل سرمايه را از او مطالبه كند نه بيشتر.

۸. اگر دلایلی مقدارى از سرمايه تلف شد و با بقيه آن سود حاصل شود بايد ابتدا، با سود حاصله مقدار تلف شده از سرمایه را جبران كنند سپس اگر چيزى از سود باقى ماند، بين مالك و عامل طبق قرارداد تقسيم مى‏شود، اگر خسارات مذكور پس از فسخ عقد، به سرمايه وارد شود بر عهده مالك است.

۹. اگر مالك يا عامل فوت كند مضاربه باطل مى‏شود و در صورت فوت مالك‏، ورثه او مى‏توانند با عامل توافق كنند و مجدداً عقد مضاربه برقرار كنند.

۱۰. عامل نمى‏تواند بدون اجازه مالك‏، سرمايه را با مال خود يا مال شخص ثالث مخلوط كند والاّ ضامن هر نوع ضرر است امّا اگر سود كردند به نسبت مقدار سرمايه هر يك‏، بين آنها تقسيم مى‏شود.

۱۱. عقد مضاربه را مي‌توان به صورت جعاله منعقد ساخت به اين نحو كه مالك به عامل بگويد اگر با اين مال تجارت كنى و سودى بدست آورى (مثلاً) نصف سود مال توست. در اين صورت جعاله فايده مضاربه را مى‏دهد و نياز نيست شرايط مضاربه رعايت شود بنابراين مى‏تواند سرمايه، غيرنقد يا دَين يا مجهول (به نحوى كه موجب غرر نشود) باشد.

منابع:
عروةالوثقی
شرايع‏الاسلام
جواهرالكلام‏
تحریرالوسیله
برگرفته از کتاب ابزار های مالی اسلامی(صکوک)

سید عباس موسویان

  

لینک دانلود فایل عقد اسلامی مضاربه pdf

  • گالیله

    گالیله

    گالیله گالیلئو گالیله در سال ۱۵۶۴ در پیزا واقع در ایتالیا متولد شد وی تا ۱۹ سالگی تمام مطا…
  • رشد و تکامل

    تحقیق رشد و تکامل

    رشد و تکامل رشد و نمو بدنى عبارت است از تغییرات ارگانیک و تشریحى که به‌طور مداوم انجام مى‌…
  • معجزات حضرت موسی

    تحقیق معجزات حضرت موسی

    معجزات حضرت موسی طبق آیات قرآن، حضرت موسی(ع) شش معجزه برای قوم خود آشکار کرد و این معجزات،…
بارگذاری بیشتر مطالب مرتبط
  • گالیله

    گالیله

    گالیله گالیلئو گالیله در سال ۱۵۶۴ در پیزا واقع در ایتالیا متولد شد وی تا ۱۹ سالگی تمام مطا…
  • رشد و تکامل

    تحقیق رشد و تکامل

    رشد و تکامل رشد و نمو بدنى عبارت است از تغییرات ارگانیک و تشریحى که به‌طور مداوم انجام مى‌…
  • معجزات حضرت موسی

    تحقیق معجزات حضرت موسی

    معجزات حضرت موسی طبق آیات قرآن، حضرت موسی(ع) شش معجزه برای قوم خود آشکار کرد و این معجزات،…
بارگذاری در کافه تحقیق

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

بررسی

گالیله

گالیله گالیلئو گالیله در سال ۱۵۶۴ در پیزا واقع در ایتالیا متولد شد وی تا ۱۹ سالگی تمام مطا…